16 Sep 2023


बिर्याणी

असं म्हणतात की बिर्याणीचा शोध अकबराने लावला. त्याच्या सैन्याला कुठल्याही मोहिमेवर निघण्या आधी भरपूर protein आणि carb मिळावे हा त्यामागचा सरळ उद्देश्य. म्हणजे सकाळी सकाळी अकबराच्या सैन्यातील कुठल्या मोईनउद्दिन ने ताटभर बिर्याणी हाणली तर डायरेक्ट रात्री कॅलेंडरने(Mr. इंडिया फेम) वाढल्यावर किंवा बहात्तर पर्यांनी घास भरवल्यावर या मोईनउद्दिनचा आत्मा अन भूक शांत होत असावी.
Anyway , तर पुणेकरांना या बिर्याणीचा पाहिला साक्षात्कार कँपात आला. Dorabjee ने मटण धनसाक, पात्रा नी माच्छ, लगन ना stew आणि ofcourse बिर्याणी सारख्या विविध चविष्ट आणि कधी कधी सात्विक पुणेकराला निषिद्ध अश्या पारसी/मुस्लिम उत्कृष्ट cuisines खाऊ घातल्या आणि प्रचंड प्रसिद्ध केल्या. तसं तर पुण्यात आसरा, दुर्गा सारख्या रस्सा भाकरी/चपाती वाढणाऱ्या अस्सल मराठा खानावळी होत्याच पण कॅम्प म्हणजे जुन्या साहेबाचा फील देणारा,स्कर्ट घालूनही उघड्या गोऱ्या पोटऱ्या दाखवणारा, स्लिव्हलेस टॉप अन् गॉगल घातलेल्या देखण्या पोरींचा वावर असलेला आणि पुण्यात असूनही पुण्यात नसल्यासारखा जरासा posh area, पेठेत राहणाऱ्या शालीन पुणेकराला नेहमीच आकृष्ट करत आला होता व आहे.
Coming back to biryani.
बिर्याणीचा बेसिक मसाला म्हणजे लवंग,वेलची अन् मिरची. त्यात मग इतर अनेक मसाले अन् जिन्नस पडत गेले अन् बिर्याणी वयात येऊ लागली. पुण्याबाहेर बिर्याणी म्हटलं की सगळ्यांना डोक्यात फक्त दोन शहरे येतात : हैदराबाद व लखनौ. दोन्ही ठिकाणची बिर्याणी वेगळी आणि त्यांची कैफियतही वेगळी. एका बिर्याणीला नवाबाचा मुलामा तर एकीला निजामाचा , एकीत केशराचा शिडकावा तर एकीकडे केवड्याचा वर्षाव. तशी कलकत्याची पण बिर्याणी असते बरका, ज्यात मटनाबरोबर बटाटे घातले जातात!
तर प्रत्येक प्रांतानुसार बिर्याणी बदलत गेली. बाल्टिक प्रदेशात आणि जुन्या सोव्हिएत महासंघाच्या काही देशात बनणारा मूळचा बीफ किंवा मटण पिलाफ भारतात आणि उपखंडात येऊन वेज पुलाव झाला. तसच काहीसं या बिर्याणीचही झालं. बिर्याणीची अनौरस कन्या म्हणावी तशी वेज बिर्याणी जन्माला आली आणि तितकीच प्रसिद्ध झाली.
कॅम्प सोडून पुण्यात बिर्याणी प्रसिद्ध करण्याचं श्रेय जातं ते टिळक रस्त्यावरच्या SP बिर्याणी house ला. बिर्याणी चा चेहरा मोहराच काय , तर माझ्यामते त्यांनी बिर्याणीचा gender पण बदलून टाकलाय! बिर्याणीला त्यांनी रांगडं केलं. बोकडा ऐवजी बोलाई आणली , आणि होते नव्हते तेवढे सगळे मसाले त्यात घालून त्या बिर्याणीची आय बहीण एक करून टाकली! पण तिखट मसालेदार आवडणाऱ्या पुणेकराला तसल्या बिर्याणी नामक acidity च्या बोचक्याने मोहवून टाकले. आणि मग पुण्यात इतरत्र बिर्याण्या तशाच बनायला लागल्या : ओंगळवाण्या! शिवाय खपायलाही लागल्या.
असो, एकेकाची आवड.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Review : The Crown

Image
 The Crown  --Netflix I remember vividly, when I was in school we had to write an inspiring or often mundane quote on the black board , every day! Often we struggled to find a good one to go on the top. There was no internet ,no smart phones, computers or abundance of information channels, from where we could pull it off and display it as "extensive research". Mostly it would be trips to the library and digs into Shakespeare, Dickens , Shelley , Keats or Byron , for crying out loud! It's another story that most of the times those trips turned out about stealing centrefolds of Maradona, Baggio , Steffi or Edberg, from"SportStar" magazine. I remember once writing "A faint heart never won a fair lady" (which now I realise was so wrong on so many levels) and getting mixed responses from various teachers when they had their period. Most of it was "There's still time for that" . One teacher went ahead and erased that but not before giving me an...
Read more

Review : The Great Indian Kitchen

Image
  #TheGreatIndianKitchen -- Amazon prime video फेमिनिसम! मला या उक्तीची ओळख अगदी हल्ली हल्लीच झाली असे म्हणायला हरकत नाही. काय होतं फेमिनिसम माझ्यासाठी? मानवाधिकार, मानवी हक्क संरक्षण इत्यादी पश्चिमात्य विचारधारांप्रमाणे भारतात आश्रयास आलेल्या चैनी पाश्चिमात्यांच्या विघातक व विद्रोही सवयी. लहान असताना माझ्या आई वडिलांना सगळी कामं वाटून घेताना खरंतर मी पाहिलं होतं पण बहुदा ही कामं तुझी (म्हणजे माझी) नाहीतच , तू अभ्यास कर या परिस्थितीजन्य फर्माना किंवा प्रेमापोटी मी ती कामं किंवा स्वयंपाक करण्याच्या भानगडीत कधी पडलो नाही, अभ्यास मात्र केला. शिवाय त्यावेळी जवळच्या नातेवाईकांच्या किंवा शेजारी-पाजारी आवर्जून, पुरुष अथ वा स्त्रीसत्ताक प्रणालीच नजरेला जाणवली. Neutral असं नव्हतंच काही. त्या कारणामुळे फेमिनिसम lightyears लांब होतं माझ्या पासून. माझ्या लग्नाच्या दुसऱ्या दिवशी मी आमची बेडरूम झाडत होतो , तेव्हा माझी एक काकू मला चिडवण्याच्या हेतूने खोचकपणे म्हणाली होती की हा चांगलाच सुधारला दिसतोय ,की बायकोने झाडू दिला हातात? तेव्हा आतून मला तिचा केवळ रागच आलेला नव्हता तर मला तेव्हा स्वतःची थोड...
Read more
 5 Feb 2024 Ignoring abuse is a crime! दोन एक आठवड्यापूर्वीची गोष्ट.स्थळ वेस्टेंड थिएटर समोरचा SGS मॉल. दोन मित्र आणि मी , त्यांची खरेदी संपवून बाहेर थांबलो होतो. साधारण 5pm ची वेळ आणि त्यात weekday असल्याने गर्दीही तुरळकच होती. बाहेर रिक्षावाले आपली रिक्षा लायनीला लावून गप्पा मारत उभे होते. शेजारीच दोन तीन भिकारी पोरं काहीतरी विकत होती. म्हणजे purse बिर्स असं काहीतरी. बाहेर येणाऱ्या बायका पोरी त्यांचे probable गिऱ्हाईक! सहसा मॉल मध्ये खरेदीला आलेला व्यक्ती क्वचीतच असं बिन ब्रँडी माल घेते हे माझं generalisation. त्यामुळे त्या पोरांना मार्केटिंग साठी थोडा जास्तच effort घ्यावा लागत होता. त्यातच एक दहा बारा वर्षाचं पोरगं एका बाईला विनवणी करायला लागलं, म्हणजे तिला हात लावून "मॅडम लो ना , सस्ता देता हू" वगैरे आणि तश्यात तोल जाऊन ती बाई पडता पडता वाचली. तडक एक समाजसेवक रिक्षावाला तावातावाने आला आणि त्या कवळ्या पोराचं बकोट पकडुन त्याला सौम्य शिवीगाळ करायला लागला.ते पोरगं पण रस्त्यावरच वाढलं होतं. ते पण उलट उत्तरं देत बसलं आणि शब्दाला शब्द वाढत गेला आणि काही समजायच्या आत त्या समाजसे...
Read more